🛑 नळी फुंकिली सोनारे
आपल्या पंचज्ञानेंद्रियांमध्ये कान हे इंद्रिय अत्यंत महत्त्वाचे कार्य करीत असते. सर्वच इंद्रिये आवश्यक असल्यानेच ती निसर्गाने माणसाला बहाल केली आहेत. तरीही यातील एखादं दुसरं इंद्रिय काम करत नसेल तर शरीरावरील सर्व नियंत्रणच बिघडून जाते.
जन्माला येताच मुलाला ताट वाजवून मोठा आवाज ऐकवला जातो. तो ऐकू येईपर्यंत ताट वाजवले जाते. त्या आवाजाच्या तीव्रतेमुळे मूल रडू लागते. रडल्यामुळे त्याची सर्व इंद्रिये सुरु होण्यास सुरुवात होते. डोळे तर उघडलेलेच नसतात , तरीही कानांचे काम सुरु झालेले असते.
ऐकू न येऊ शकणारी मुले पुढे बोलुही शकत नाही. त्याच्यावर मूकबधिर , कर्णबधिर असा कायमचा शिक्का बसतो. अशा मुलांची इतर इंद्रिये सशक्तपणे कार्य करताना दिसतात. पण त्यामुळे आपल्या कानांचे महत्त्व कधीही कमी होणार नसते.
दोन्ही कान असूनही आपण कितीसे नीट ऐकत असतो. नीट ऐकत नाही आणि अनेकदा अर्थाचा अनर्थ मात्र करुन घेत असतो. नीट ऐकण्याची सवय लावणं ही काळाची गरज आहे. हवे ते ऐकत नाही आणि नको असलेले व्यवस्थित ऐकत बसतो ही आपली चूकच आहे. नाही का ?
पहाटे पहाटे निसर्गातील विविध आवाज ऐकताना आपण तल्लीन होऊन जातो. हे कर्णमधुर आवाज मनाला सुसंवेदना देत असतात. शहरी जीवनात हे कर्णमधुर आवाज क्वचित ऐकायला येत असतील. चांगले संगीत ऐकताना जसे आपण मोहरुन जातो , तसे कर्कश आवाजाने बेजार होतो. कधी कधी म्हणूनच माणसं एकांतात जाणं पसंत करतात. जीवन इतकं धकाधकीचं झालं आहे की आता या सर्वांची सवयच करुन घ्यावी लागते आहे.
आपण एकटेच कधी स्वतःशी बोलत असतो , तेव्हा ते आपण नीट ऐकण्याची क्रिया होत असते. तेवढ्यात अचानक कुणीतरी आपल्या विचारात बाधा आणतं. आपण पुन्हा त्या विचारातून पुन्हा परत सामान्य स्थितीत यायलाही काही मिनिटं लागतातच. विचारांची सरमिसळ होत राहते. प्रत्येक शब्दाला विविधांगी अर्थ असतात. त्यांचा अन्वयार्थ लावणं जिकिरीचं होऊन बसतं. एकाग्रता ढासळते. कान मिटून घ्यावेसे वाटतात.
निसर्गाने आपल्याला एकच तोंड दिले आहे. कान मात्र दोन दिले आहेत. याचा अर्थ आपण जेवढे बोलणार त्याच्या दुप्पट ऐकायचे आहे. आपल्याकडून मात्र अगदी उलट घडत असतं. आपण ऐकतो कमी आणि बोलतो जास्त.
माझ्या एका मित्राने मला एक वाक्य शिकवले होते. तो म्हणे , " यान माडती कान झाडती , कानात माशी कुडकुडती " हे वाक्य आम्हाला ' कन्नड ' वाटत असे. पण त्याचं खरंच आहे , आपल्या कानाकडे जर एखादी माशी किंवा डास गुणगुणत असेल , तर आपल्याला राग येऊन आपण आपला कान झाडतोच ना ?
या आपल्या कानांची आपण अतिशय काळजी घ्यायला हवी. तीव्र आवाज ऐकू नयेत. हल्ली डॉल्बी सिस्टीमने वाजणारे आवाज कानठळ्या आणतात. कानातूनच नव्हे तर सर्व शरीराला कंप फुटतो. असे आवाज नित्य ऐकू आले तर लवकरच श्रवणऱ्हास होणार हे ठरलेले असते. गाड्यांचे कर्णकर्कश भोपु तेच तर करतात. ध्वनी प्रदूषण होते आणि कानांच्या यंत्रांची भर पडत जाते. श्रवणयंत्र लावण्याचे प्रमाणही वाढत चालले आहे. श्रवणयंत्र नाही म्हणून की काय प्रत्येकाच्या कानात ' इयरफोन ' सारलेला असतो. ब्लुटूथच्या नावाने विकतचे प्रदूषण यंत्रच बसवून कर्णरोगांना आमंत्रण देणे सुरुच आहे. कानात इयरबड घालून खुळ्यासारखी रस्त्याने एकटीच बडबडत चाललेली माणसे बघून हसू आवरत नाही. या आधुनिक यंत्रांचा अतिरिक्त वापर कर्णदोषांना जन्म देत आहे हे वेगळे सांगायला नको. मोबाईलवर तासनतास बोलत बसणारी माणसं वृद्धापकाळात कानांच्या त्रासाने पिडीत होणार हे नक्कीचे आहे.
आपले कान चांगले ठेवायचे असतील तर हे सर्व टाळलं पाहिजे. कानात खाज आली तर आगकाडीची काडी घेऊन कान आनंदाने पोखरत बसलेल्या लोकांचे चेहरे पाहिले तर ते पट्टीच्या अभिनेत्याला लाजवतील असे असतात. शेवटी आपले इंद्रिय आहे , त्याचा कसा वापर करायचा ते ज्याचे त्याने ठरवले पाहिजे.
©️ प्रवीण अशितोष कुबल , पदवीधर शिक्षक , शिडवणे नं.१ ( कणकवली )
.jpeg)
